*SQL güvenlik ve performans çıtasını yukarı taşıyan pratik bir yol haritası.

1. Temel Yapılar

1.1. Tablo Oluştur

CREATE TABLE urunler (
    id          SERIAL PRIMARY KEY,
    ad          TEXT            NOT NULL,
    kategori    TEXT            NOT NULL,
    fiyat       NUMERIC(10,2)   CHECK (fiyat >= 0),
    stok        INT             DEFAULT 0 CHECK (stok >= 0),
    aktif       BOOLEAN         DEFAULT TRUE
);

İpucu: PostgreSQL 17’de SERIAL yerine identity sütun kullan:

id INT GENERATED ALWAYS AS IDENTITY PRIMARY KEY

Sekans yönetimini otomatikleştirir.

1.2. CRUD Örnekleri

-- INSERT
INSERT INTO urunler (ad, kategori, fiyat, stok)
VALUES ('USB‑C Hub', 'Elektronik', 349.90, 25)
RETURNING id;

-- SELECT
SELECT id,
       ad                AS urun,
       fiyat || ' ₺'     AS fiyat_etiket,
       stok,
       CASE WHEN stok = 0 THEN 'Stok Yok' ELSE 'Var' END AS durum
FROM urunler
WHERE aktif IS TRUE
ORDER BY fiyat DESC
LIMIT 10;

-- UPDATE
UPDATE urunler
SET stok = stok - 1
WHERE id = 42;

-- DELETE (kampanya bitince)
DELETE FROM urunler
WHERE aktif IS FALSE AND stok = 0;

2. İlişkiler & JOIN’ler

-- Basit JOIN: sipariş detayındaki ürün bilgisi
SELECT u.ad, u.kategori, sd.miktar
FROM urunler u
JOIN siparis_detay sd  ON sd.urun_id = u.id
WHERE sd.birim_fiyat > 100;

-- LEFT JOIN + agregasyon: hiç satmayan ürünleri bul
SELECT u.id,
       COALESCE(SUM(sd.miktar), 0) AS toplam_satis
FROM urunler u
LEFT JOIN siparis_detay sd ON sd.urun_id = u.id
GROUP BY u.id
HAVING SUM(sd.miktar) IS NULL;

Performans Tüyosu: JOIN’lenen sütunlara (siparis_detay.urun_id) mutlaka indeks bas. Yabancı anahtarlar için ON DELETE CASCADE ya da DEFERRABLE senaryolarını değerlendir.

3. Güvenlik — “Veri kalesini” sağlamlaştır

🔐 Ekstra: Trigger ile “soft delete” (örn. deleted_at) tut, yetkisi olmayan kullanıcılara WHERE deleted_at IS NULL filtreli view göster.

4. Performans — “Uçan” sorgular için reçete

1. İndeks Stratejisi

   • btree → eşitlik/sırala
   • hash  → saf eşitlik (v17’de hızlandı)
   • GIN/GIST → JSONB, coğrafi, full‑text

2. EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS) ile plan oku:

   EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS)
   SELECT * FROM urunler WHERE ad ILIKE 'usb%';

3. Autovacuum Ayarı — büyük tablolarda autovacuum_vacuum_scale_factor = 0.02 gibi agresif değer.

4. Konfig:

   • shared_buffers = 25% RAM
   • work_mem = (eşzamanlı sorgu × 1–2 MB)
   • maintenance_work_mem = rebuild/vacuum sırasında yüksek tut

5. PostgreSQL 17 Bonusları

   • Streaming I/O → sekansiyel taramada %20 hız
   • Adaptive Vacuum → yoğun trafikte daha az dur‑kalk
   • JSON_TABLE() → JSON’u satırlara aç, sonra join
6. Connection Pool → PgBouncer / PgCat.
7. Partisyonlama → yıllık veya kategori bazlı tablolar; eski partisyonu DETACH edip salt‑okunur sakla.

5. Mikroservis / Modüler Data Layer

• Schema‑per‑module: CREATE SCHEMA stok;, siparis; vb. Çakışma riskini sıfırlar.
• Foreign Data Wrapper (postgres_fdw) ile modüller arası sorgu, ya da
• Logical Replication — modül A’daki urunler tablosunu modül B’ye yayınla; v17’de failover kontrolü geldi.
• Event Bus: LISTEN/NOTIFY ile hafif publish–subscribe.

6. Öğrenme Rotaları & Alıştırmalar

1. Challenge — “Kritik stok” fonksiyonu yaz:

   CREATE OR REPLACE FUNCTION urun_kritik_stokta_mi(p_id INT)
   RETURNS BOOLEAN LANGUAGE plpgsql AS $$
   DECLARE
      s INT;
   BEGIN
      SELECT stok INTO s FROM urunler WHERE id = p_id;
      RETURN s < 10;  -- eşik değeri
   END;
   $$;

2. Index Lab — generate_series ile 1 M satırlık sahte veri doldur; btree vs gin arası hız farkını ölç.
3. RLS Görevi — tedarikçi bazlı satır politikası: tedarikci_id = current_user.

7. Son Tüyolar

• Versiyon Güncellemesi — 15→17 in‑place upgrade artık tek tık; downtime kısa.
• pg_stat_statements → yavaş sorguları sınıflandır; sonra gereken yerde CREATE INDEX / REFRESH MATERIALIZED VIEW.
• Test ≠ Prod — staging’de farklı work_mem/istatistik hedefi, hatalı plan doğurur.
• CLI Ninja Move — \watch 1 ile psql çıktısını saniyelik güncelle; canlı monitoring gibi.

Şimdi terminali aç, birkaç EXPLAIN patlat: kaç satır diskten geldi, kaç buffer hit oldu bir bak. Sonra kahveni yudumla; bir sonraki optimizasyon turunda görüşürüz! 🚀